Soms ben je overtuigd van je eigen waarheid, maar zie je ook waarde in argumenten van anderen. En wat dan?

Er is dus over cultuur in Almere gepraat; heeft het wat opgeleverd? Woensdagavond 8 mei vond het DebatCafé plaats in de Nieuwe Bibliotheek van Almere, met de titel: Cultuur in Almere – Kan dat wel?

In het panel directeuren Macha Roesink en Ronald Venrooy, auteur Jaap Jan Berg en drie politici Frits Huis, Willy-Anne van der Heijden, Jonathan de Jong en ondergetekende.

De stellingen waren interessant:

1. De Hectare Cultuur is de laatste kans op een goed cultureel leven in Almere.
2. De ontwikkelingen rondom de Kunstlinie maken duidelijk dat de gemeente zich moet bezinnen op haar rol.
3. Een gemeente die zich vooral richt op 2030, struikelt over de culturele vraagstukken van vandaag.
4. De cultuureducatie in Almere moet geborgd worden binnen de bestaande instellingen.

De eerste, niet onbelangrijke vraag uit het publiek: ‘Wat is cultuur?’, werd doorgeschoven naar een toekomstig debat.

De aanwezigen in de zaal waren veelal betrokken bij een van de culturele instellingen van Almere en een enkele kunstenaar. Zij konden mee in de klaagzang over het gevoerde beleid. Maar levert dat nieuwe inzichten op? Weten we nu welke weg we in moeten slaan?

Gênant, of op z’n minst onsportief, was de afwezigheid van vertegenwoordigers van de gemeente; dialoog is noodzakelijk. Omdat sommige aanwezigen al wel op de hoogte waren van de inhoud van het Rapport Van Mil, en dit niet wilden, maar ook niet mochten delen, ontstond aanvankelijk een wat vijandige sfeer. Gelukkig ebde dat na verloop van tijd weg.

Mij was gevraagd op stelling 1 te reageren. Ik wilde vooral benadrukken dat het niet de laatste kans, maar vooral een nieuwe kans kan zijn voor het culturele leven in Almere. De huidige situatie vraagt om een herziening. Een krimpend financieel klimaat vraagt om nieuwe visies, met nieuwe keuzes. Maar met de presentatie van de Hectare Cultuur werd geen nieuwe visie gepresenteerd, maar een vastgoed- en geldprobleem gemaskeerd. Die mening gaf ik, met de aanvulling dat leiderschap met lef bij deze nieuwe kans onontbeerlijk is.

Waren de kaders rondom de stellingen wel strikt genoeg? Men kon redelijk veilig zijn meningen ventileren en ik miste de overtuiging om te overtuigen.

Overtuigingskracht groeit door debat, begrip groeit door dialoog. Beide zijn nodig voor een sterk debat. Dat had beter gekund, zeker ook van mijn kant.

De politici zijn niet van mening veranderd en ook nu bleek weer glashard dat men niet op de hoogte is van bijvoorbeeld het definitieve einde van het bestaan van Museum de Paviljoens. Hoe kan dat toch?

Met elkaar waren we het duidelijk wel eens dat de Gemeente veel meer een partner moet willen zijn om cultuur en cultuureducatie tot een succes te maken. En dat er geld kan worden ‘verdiend’ door ambtelijke lagen weg te snijden. Misschien kunnen we dat bij een volgende bijeenkomst, met gemeente ook aan tafel, onderzoeken, vaststellen en borgen.

Al met al een mager debat; ik geef graag cijfers en kom uit op zesje. Wilt u reageren op een van de vier stellingen? Aarzel niet en klim in de pen. Ik ben erg benieuwd naar uw mening.

Wat me opvalt, is dat zich veel gegadigden meldden om te pitchen. ZZP-ers met een cultuurachtergrond, nieuwe collectieven vanuit culturele instanties, onbekende spelers in het veld en anderen. Ze hengelen allemaal naar de kans op het geld om de functie te kunnen vervullen.

De taak om de pitches te beoordelen lag bij de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente, geassisteerd door zijn medewerkers. Een zware taak, want het betreft de culturele toekomst van ca. 80.000 jonge kinderen in de stad.

Deze ambtenaar stond vrijdag dus voor een schier onmogelijke taak. Ik kan me niet voorstellen dat er iemand in zijn schoenen wil staan. Want in Almere is een uitermate moeilijke situatie ontstaan, omdat het stadsbestuur nog heel weinig geld te vergeven heeft aan kunst,  cultuur en cultuureducatie; niet alleen de Kunstlinie moest daarom reorganiseren, maar ook alle andere culturele instellingen.

Voor de Almeerse kinderen was de Kunstlinie heel belangrijk. Deze instelling vervulde een schakel tussen de prachtigste kunstprogramma’s en de scholen. Kinderen maakten op die manier, met veel plezier, kennis met beeldende kunst, architectuur, muziek, dans en toneel en ze leerden er nog veel van ook. Ineens zag het er naar uit, dat de schoolkinderen in het nieuwe schooljaar dat mooie cultuuraanbod van de Kunstlinie zouden moeten missen.

Het stadsbestuur gaat er namelijk van uit, dat het werk van de Kunstlinie veel goedkoper kan met de benoeming van een ‘cultuurmakelaar’. Een soort vertegenwoordiger van alle culturele instellingen, die met een portefeuille vol cultuuraanbod langs de scholen gaat en de meester of juf op school gaat vertellen wat goed zouden kunnen aansluiten bij hun eigen schoolprogramma.

Op het moment dat het stadsbestuur met die gedachte op de proppen kwam, waren de poppen aan het dansen. Collega’s binnen de Kunstlinie werden ineens elkaars concurrenten. In het hechte team sloeg de argwaan toe. Er kwamen splintergroepjes die zélf de rol van coördinator/makelaar wilden vervullen.

Op vrijdag 26 april 2013 was de grote dag…  de ambtenaar kreeg pitches voorgeschoteld van alle gegadigden en hij moet vervolgens de gordiaanse knoop doorhakken.

Alle partijen hebben gepitcht. Waarschijnlijk deed de één zich nog beter voor dan de ander. Maar… zal het beste plan wel worden gekozen? Zal de handigste performer winnen? Is er goed genoeg nagedacht? Is de kwaliteit wel gewaarborgd? Is de overgang wel goed geregeld? Is er goed genoeg nagedacht over de subsidiekaders? Is er nagedacht over een onafhankelijke vertegenwoordiger die namens de gemeente die kaders zou kunnen bewaken? Uiteindelijk zal het toch om de kwaliteit van de cultuureducatie gaan, nietwaar?

Stel dat er inmiddels, door het onaangename schuren langs elkaar, een klimaat van wantrouwen is ontstaan? Zou daardoor het welig tieren van het plantje dat cultuur heet, teniet gedaan kunnen worden? Zouden de instanties en personen die er toe doen nog wel van harte kunnen samenwerken aan de prachtprogramma’s voor de jeugd in Almere, of is inmiddels door onderlinge concurrentie een verziekt klimaat ontstaan, waardoor de kinderen, hun juffen en meesters het zélf allemaal maar moeten uitzoeken?

Ik wacht in spanning af of de arme ambtenaar een antwoord heeft weten te vinden van warme wijsheid. Zou jij in zijn schoenen willen staan? Ik niet!

Hoe het is afgelopen, daarover een volgende keer!

Langzaam schuifelen ze door de gang. Ze bevinden zich in het Musée Matisse, in Le Cateau Cambrésis, de geboorteplaats van de kleurentovenaar Henri Matisse. Hij schokte de wereld begin 20e eeuw met zijn kleurrijk palet. Hij creëerde bijna perspectiefloze, decoratieve interieurs, vrouwenportretten en veel natuur. Bloemen, vruchten, vogels, sterren in alle kleuren van de regenboog. De onbetwiste aanvoerder van ‘de wilden’, les fauves.

De docent, een jonge man van nog geen 30, neemt ze mee naar een groot werk: Fenêtre à Tahiti uit 1942; ze gaan op de grond zitten en in de dialoog die de docent met ze voert, komen ze erachter wát de kunstenaar heeft geschilderd. ‘Een uitzicht uit zijn kamer in Tahiti, met een balustrade op de voorgrond en een wapperend gordijn. Een decoratieve bloemenrand omsluiting het beeld en biedt zicht op een boot tussen groen aan de overzijde. Aan de bovenkant zien we rode bergen en rode wolken’. Volgens de docent zette de kunstenaar als laatste zijn naam op het werk: HM. De kinderen vullen het in: de H van:…Henri en de M van:…”Matiou” roept een jongetje, “comme moi!” Iedereen lacht. “Non, comme Matisse”, zegt de leuke meester.

Dan staan ze allemaal op en gaan naar een volgende zaal waar kleurrijke knipsels zijn opgehangen. Na de uitleg van de meester dat de zieke Matisse niet meer kon schilderen maar wel kon knippen, bekijken ze de vormen. Dan komen er knutsel-materialen te voorschijn. Geschilderde vellen papier, scharen en lijmstiften. De kinderen mogen nu ook grote bloemen of plantenbladen knippen. Ze zitten nog steeds op de grond in de zaal, tussen de kunstwerken en gaan aan de slag. Vervolgens worden de knipsels op een gekleurde ondergrond gelegd. Ze ontdekken dat de resten ook vormen opleveren; je hebt immers het positieve maar ook het negatieve beeld. De moeders en vrijwilligers knippen ijverig mee. Ze genieten van de kinderen en pikken ook nog een lesje kunstgeschiedenis mee. Iedereen geniet.

Als ik de suppoost vraag of er op vrijdag altijd zo veel schoolkinderen op bezoek komen, zegt ze, dat het bij hen altijd ‘kinderdag’ is. Zo ziet cultuureducatie eruit in het noorden van Frankrijk, 338 kilometer ten zuiden van Nederland. Iets om over na te denken.